Onderkoeling ontstaat als het lichaam te veel warmte verliest. Dti kan het gevolg zijn van een val in het water, maar ook van onvoldoende kleding. Op een zeilboot is het zelfs in de zomer mogelijk om onderkoeld te raken!
Onderkoeling kent verschillende fasen:
| De opwindingsfase | bij een val in het water kan deze fase al worden beriekt na zo'n 5 minuten. Deze fase wordt gekenmerkt door een schrikreactie van het lichaam. Allerlei noodvoorzieningen treden in werking om het lichaam op temperatuur te houden. Zichtbaar zijn hiervan het rillen en klappertanden. Onzichtbare reacties zijn het afsluiten van de oppervlakkige aderen en de productie van adrenaline. |
| De sufheidsfase | Deze kan intreden zo'n 5 tot 20 minuten na een val in koud water. Het lichaam verliest nu langzaam de controle: afname van spier en hersenactiviteit. |
| De bewusteloosheidsfase | Deze treed op zo'n 20 minuten na een val in koud water. Alle lichaamsactiviteiten zijn nu zo goed als gestopt. De haretslag is nu zeer laag. Het slachtoffer lijkt dood. |
Eerste hulp die kan worden toegepast is:
Verder afkoeling voorkomen.
Dit kan worden gedaan door het slachtoffer in te pakkenin een aluminiumfolie isolatie dekne of droge kleding. (Denk aan boord ook aan een stormfok of het huikje!)
Natte kleding uittrekken.
Natte kleren zijn geen kleren! kleding isoleerd door de lucjt die er in zit. Water is een veel betere warmtegeleider dan lucht. Natte kleren zullen het slachtoffer dus niet warm houden.
Iets warms laten drinken.
Hiervoor geldt: Alleen laten drinken als het slachtoffer dat zelfstandig kan! Is zijn spierfunctie of bewustzijn dusdanig dat hij niet zelf een beker aan de mond kon houden, dan mag je hem daarbij niet helpen. Er is dan grote kans op verslikken.
Ook mag je een onderkoeld slachtoffer nooit alcohol laten drinken!
Alcohol verwijdt de bloedvaten van de huid. Dit geeft bij een slachtoffer wel een behagelijk gevoel omdat er nu weer warm bloed door de koude huid stroomt, maar tegelijk ook extra verlies aan warmte voor het lichaam.
Een eerste reactie van het lichaam was juist om de huid af te sluiten van bloed om daarmee de aanwezige warmte vast te houden daar waar het echt noodzakelijk is, in de kern van het lichaam. Denk hierbij aan hart, longen en hersenen. Drinken van alcohol kan een hartstilstand veroorzaken!
Verder geldt dat het opwarmen van een lichaam altijd onder deskundige begeleiding moet gebeuren. Ga niet zelf proberen een slachtoffer op te warmen door te wrijven of plaatselijk te verwarmen. Dit kan hetzelfde effekt geven als alcohol.
Beperk de eerste hulp dus tot verdere afkoeling voorkomen, vitale functies veilig stellen en deskundige hulp waarschuwen.
Een ander geval van verstoring van de lichaamstemperatuur is oververhitting. Dit treedt met name op in de zomer bij warm zonnig weer. De lichaamstemperatuur loopt dan te hoog op waardoor het lichaam niet goed meer functioneert.
In eerste instantie zal een slachtoffer van oververhitting de volgende kenmerken vertonen:
In zo'n geval kan de volgende hulp worden geboden:
Bij ernstige vormen vna oververhitting kunnen de volgende kenmerken waargenomen worden:
In deze gevallen moet zeker een arts worden geraadpleegd!