Bij een zeilwedstrijd is het de bedoeling dat de beste zeiler/het beste team wint. Wanneer een wedstrijd gezeild wordt door schepen van een eenheidsklasse, dan wint de boot die als eerste over de finish komt.
Wanneer er tussen verschillende boten wedstrijd wordt gezeild, dan gebeurt dit meestal onder handicap. De prestaties van de zeilers worden dan vergeleken door de zeiltijd te verrekenen met een bij de boot bepaalde handicap.
Hoe een handicap wordt bepaald verschilt per systeem. Allemaal hebben ze tot doel een eerlijke vergelijking te maken tussen de verschillende zeilers met veschillende boten. Hieronder volgt een korte beschrijving van enkele bekende systemen.
SW, Snelheidsfactor Watersport, is een systeem dat veel wordt gebruikt bij onderlinge wedstrijden van zeilverenigingen. Varen onder SW kan tussen gelijksoortige boten. Het is niet mogelijk om met dit systeem zwaardboten tegen platbodems of kielboten tegen catamarans te laten varen.
Het systeem bestaat uit een lijst met correctie factoren voor de verschillende type zeilboten. De factor is bepaald aan de hand van basisgevens zoals gewicht, lengte waterlijn en zeiloppervlak. Verder wordt er rekening gehouden met historische prestaties. De cijfers worden jaarlijks door het KNWV bepaald mede als gevolg van de resultaten dat jaar.
Yardstick is een Engelse tegenhanger van het SW systeem. Bij de Yardstick wordt de handicap bepaald door snelheden onder gelijke omstandigheden tussen verschillende boten te vergelijken.
IMS, International Measurement System, is een duur systeem voor wedstrijdzeilen op hoog internationaal niveau. IMS levert tijdcorrectie voor een breed scala van jachten gebruikmakend van snelheidsvoorspellingen vanuit computermodellen gebaseerd op de fundamentele principes van hydro- en airodynamica.
Om een IMS handicap voor een jacht te krijgen moet deze zeer nauwkeurig worden gemeten. In totaal wordt aan de hand van ongeveer duizend metingen een digitaal model van de boot gemaakt. Een computer berekent vervolgens onder verschillende omstandigheden voor dit model de te verwachten snelheid. Hieruit volgt dan een rating.
Wanneer er onder IMS wordt gevaren, dan moet de wedstrijdleiding tijdens de race constant de wind registreren bij de boeien om deze in de berekening mee te kunnen nemen.
ORC, Offshore Racing Council, is een goedkope variant van het IMS systeem. De schepen hoeven niet duur gemeten te worden. Hoofdafmetingen worden aan de hand van eigenaarsverklaringen vastgesteld en vergeleken met gegevens uit de IMS database.
Het systeem wordt met name veel gebruikt door zeilers die af en toe een wedstrijd zeilen met een kajuitjacht.
Het IRM systeem is een tegenhanger van het IMS. Met name in Engeland wordt het toegepast voor racejachten puur sang. Verder kom je dit systeem niet veel tegen.
IRC2002 is een systeem vergelijkbaar met ORC. De rating wordt bepaald aan de hand van hoofdafmetingen opgegeven middels een eigenaarsverklaring. Het systeem is in het buitenland, bijvoorbeeld Frankrijk en Groot Britannië, erg populair. Ook veel IMS gemeten schepen hebben tevens een IRC2002 meetbrief.
Nadeel van deze meting is dat het mogelijk is om schepen te ontwerpen die door rekening te houden met de meet factoren een relatief gunstige rating krijgen.
Een geheel eigen handicapsysteem voor rond- en platbodems. In de meetbrief staat vermeld welke zeilen tijdens de wedstrijd gevoerd mogen worden en wat de tijdscorrectie is. Verder moeten boten uit deze klasse voldoen aan de criteria van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.
Catamarans zeilen vaak onder handicap tegen elkaar. Speciaal voor dit type schepen zijn enkele handicap systemen ontwikkeld. De voorkeur gaat uit naar getallen op basis van meting. Het KNWV erkent twee klassen die de handicap op meting baseren. De Texel Rating en de ISAF Rating (International Sailing Federation).
Bij de meting wordt onder andere de lengte bepaald, het gewicht, het zeiloppervlak en de vorm van het zeil. Verder wordt gekeken naar de zwaarden en naar de mast. Deze maten worden ingevoerd in een formule en de uitkomst daarvan is de 'rating' ofwel de handicap.
Op de meetbrieven die het KNWV uitgeeft staan zowel de Texel Rating als de ISAF Rating vermeld. Die kunnen verschillen, omdat de formules en de meting verschillen.
Beide systemen hebben veel overeenkomsten. De Texel Rating, 25 jaar geleden ontwikkeld voor de ronde van Texel, wordt echter (ook internationaal) het meest gebruikt.